अशोकवृक्षाची आयुर्वेदिक औषधी माहितीHealth benefits of Ashok tree.
• नाव :
• मराठी नाव : अशोक.
• हिंदी नाव : अशोक, सीता अशोक,
• इंग्रजी नाव : Ashoka Tree , sorrowless tree .
• संस्कृत नाव : अशोक, हेमपुष्प, ताम्रपल्लव, अपशोक.
• शास्त्रीय नाव : saraca asoca.
• कुळ ( family) : Fabaceae,( caesalpiniaceae.)
• वनस्पती वर्णन :
हा वृक्ष नेहमी सदा हरित आहे.
• उंची :
या वृक्षाची सरासरी उंची ही ६ ते १० मीटर आहे. कधीकधी १५ मीटर पर्यंत उंच असतो.
• स्थान :
भारत, श्रीलंका, व दक्षिण आशिया खंडातील मूळ वृक्ष आहे. बागेत, मंदिर परिसरात रस्त्याच्या कडेला विशेषत लावला जातो.
• पाने :
संयुक्त पाने प्रकारात, पानांची लांबी १५ ते २५ से. मी. असते. कोवळी, तांबूस, तपकिरी रंगाची कोवळी असताना दिसतात. जून झाल्यावर घनदाट हिरवी व चकाकणारी असतात. गुळगुळीत व लांब असतात.
• फुले :
गुच्छ स्वरूपात असणारी, प्राथमिक अवस्थेत पिवळया, केसरी, नंतर नारिंगी ते लालसर रंगाची होतात. सुगंधी व आकर्षक असतात. फुलांना पाकळ्या नसतात. रंगीत दलपुंज सुंदर दिसतो. फुले विशेषत फेब्रुवारी ते एप्रिल महिन्यात येतात.
• फळे :
दहा ते वीस सेमी लांबीच्या शेंगा असतात. सुरवातीस हिरव्या तर पिकल्यावर तपकिरी रंगाच्या होतात. साधारण एका शेंगेत ७ ते ८ बिया असतात.
• खोड :
सरळ उंच जाणारे व मजबूत असते.
• साल :
गडद तपकिरी किंवा राखाडी वरून दिसते. आतील बाजूस लालसर तपकिरी असून औषधी म्हणून सालीचा उपयोग होतो.
• मूळ :
सोटमूळ प्रकारचे मूळ असते. बाजूला अनेक उपमुळे असतात. जमिनीत घट्ट धरून ठेवतात.
• सालीमध्ये असणारे घटक :
टॅनिन,फ्लॅव्होनॉइड्स, सॅपोनीन , ग्लायकोसाइड्स,फिनॉलिक संयुगे, कॅटेचॉल.
• अशोक वृक्षाचे औषधी महत्व :
• स्त्री समस्या : शरीरावर पांढरे जाणे, मासिक पाळी वेळेत न होणे, हार्मोन्स इन बॅलन्स असेल तर अशोकारिष्ट औषधी खाणे उपयुक्त आहे. सालीचे चूर्ण देखील खाणे लाभकारी आहे.
• लहान मुलांच्या बुद्धिमत्तेत वाढ करण्यासाठी उपयुक्त आहे.
• मुतखडा झाला असल्यास अशोक साल चूर्ण व मध एकत्रित सेवन करत रहावे. किंवा साल पावडर पाण्यात टाकून उकळून काढा करुन पिणे लाभकारी असते.
• मधुमेह असेल तर सालीचे चूर्ण व दूध उपाशीपोटी घेत राहिल्यास वाढलेली साखर नियंत्रणात येते. इन्सुलिन वाढवते.
• व्हायरल इन्फेक्शन झाले असेल तर ते नियंत्रणात आणते.
• त्वचारोग असेल, एखादे फंगल इन्फेक्शन असेल तर ते कमी करण्यास मदत करते. रक्त शुद्ध करुन त्वचेवर निखार आणते.
• हाडांमध्ये फॅक्चर असेल. तर ती जोडतात. हाडांची मोडतोड जोडून त्यांची वाढ करतात.
• अनावश्यक विषारी घटक शरीरातील काढून टाकून शरीर शुद्ध करण्यासाठी मदत करते.
• कॅन्सरपासून वाचवण्यासाठी उपयुक्त अशोकाची साल मदत करते.
• जखम भरुन काढण्यासाठी तसेच सूज कमी करण्यासाठी अशोक साल उपयुक्त आहे.
• अतिसार व मूळव्याध रोगात उपयुक्त आहे. शरीरात थंडावा निर्माण करतो.
• वैशिष्ट्ये : शोभिवंत, पवित्र असा वृक्ष असून याच्या फुलाचा रंग बदलत जातो. हे याचे खास वैशिष्ट्य आहे. मधमाशा व फुलपाखरे यांना आकर्षित करतो. सावली देणार व प्रदूषण सहन करतो.
• अशोक वृक्षाचा औषधी वापर कसा करावा?
• याची साल पावडर मधासवे किंवा त्याचा उकळून काढा उपाशीपोटी घ्यावा.
• बाजारात याच्या सालीची पावडर तसेच अशोकारिष्ट उत्पादने उपलब्ध असतात. याचे काही साइड इफेक्ट होऊ नये यासाठी आपली वात, कफ, पित्त प्रकृती तपासून आयुर्वेदिक वैद्याच्या सल्याने खाणे योग्य आहे.
• अशी आहे अशोक वृक्षाची आयुर्वेदिक औषधी माहिती Health benefits of Ashok tree.
