ayurvedic aushadhi लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा
ayurvedic aushadhi लेबल असलेली पोस्ट दाखवित आहे. सर्व पोस्ट्‍स दर्शवा

शनिवार, ११ एप्रिल, २०२६

कुष्मांड / कोहळा / पेठा या फळाची आयुर्वेदिक महत्व Kushmand / kohla / petha ya phalachi ayurvedic aushadhi mahiti

 

कुष्मांड / कोहळा / पेठा या फळाची आयुर्वेदिक महत्व
कुष्मांड / कोहळा / पेठा या फळाची आयुर्वेदिक महत्व  Kushmand / kohla / petha ya phalachi ayurvedic aushadhi mahiti


नाव :

• मराठी नाव : कुष्मांड / कोहळा / पांढरा भोपळा/ पेठा

• हिंदी नाव : पेठा , कददू ( सफेद कददू), कुष्मांड

• इंग्रजी नाव : Ash Gourd, Winter Melon, White Pumpkin.

• संस्कृत नाव : कुष्मांड ( kushmanda).

• शास्त्रीय नाव : Benincasa hispida.

• परिचय :

कुष्मांड म्हणजे कोहळा ही एक वेलवर्गीय वनस्पती आहे. भारतात सर्वत्र आढळते. सर्वत्र तिची लागवड केली जाते. आयुर्वेदात या वनस्पतीला अत्यंत महत्वाचे स्थान असून तिचा औषधी उपयोग आहे. मोठ्या प्रमाणात आहारात वापर केला जातो.

वनस्पती रचना : ( Plant Structure)

• मूळ : ( Roots)

कुष्मांड वनस्पतीची मुळे तंतुमय असतात. जमिनीत खोलवर पसरतात. व वनस्पतीला आधार देतात.

• खोड :

लांब खोड असून मऊ असते. वेलीसारखे पसरत जाणारे असून खोडावर सूक्ष्म केस असतात. खोड आधार घेऊन वाढते.

• पाने :

पाने रुंद, मोठी गोलाकार असतात. त्यावर थोडे केसाळपणा असतो. हिरव्या रंगाची असून त्यावर स्पष्ट शीरा दिसतात.

• फुले :

पिवळ्या रंगाची असतात. नर व मादी फुले वेगवेगळी असतात. आकर्षक असल्याने मधमाश्यांना आकर्षित करतात. मधमाशांमुळे परागीभवन होते व फलधारणा होते.

कुष्मांड / कोहळा / पेठा या फळाची आयुर्वेदिक महत्व  Kushmand / kohla / petha ya phalachi ayurvedic aushadhi mahiti


• फळ :

मोठे गोल किंवा लांबट असते. वरून पांढरा रंग असतो.

कच्चे असताना हिरवे व पिकल्यावर पांढरे दिसते. आतमध्ये पांढरा गर असून त्यांपासून पेठा नावाची मिठाई बनवतात.

बिया: फळाच्या आत पांढरट रंगाच्या बिया असतात.

• गुणधर्म :

हे फळ शीतल थंड प्रवृत्तीचे असून पचनास हलके पौष्टिक व ताजेतवाने करणारे व शरीरातील उष्णता कमी करणारे आहे.

कुष्मांड / कोहळा / पेठा या फळाची आयुर्वेदिक महत्व  Kushmand / kohla / petha ya phalachi ayurvedic aushadhi mahiti


कुष्मांड / कोहळा / पेठा या फळाची आयुर्वेदिक महत्व व उपयोग :

• शरीरातील वात व पित्त दोष कमी करण्याचे काम हे फळ करते.

• मेंदूची मेधा धारणा म्हणजेच स्मरणशक्ती वाढवते. तसेच बुद्धी तेज करण्यासाठी उपयुक्त कुष्मांड उर्फ कोहळा खाणे फायद्याचे आहे.

• विस्मरण शक्ती कमी करते, तसेच मानसिक तणाव, झटके येणे, मीर्गी येणे या समस्या कमी करण्याचे कार्य कुष्मांड उर्फ कोहळा करतो.

• मानसिक ताण कमी करुन चांगली झोप देत असल्याने शरीर तंदुरुस्त राहते.

• सारखी तहान लागणे, घशाला कोरड पडणे या समस्या कमी करतो.

• अनुलोमक असल्याने संडासला साफ न होणे.कब्ज समस्या, गॅसेस होणे यासारख्या समस्या दूर करतो. पोट साफ होण्यासाठी मदत करतो. पचनक्रिया सुधारतो. व अजीर्ण कमी करतो.

• पित्त शामक असल्याने शरीरातील गर्मी दूर करतो.

• पोटात किडे , झाले असतील. तर त्यांना मारून मलाद्वारे बाहेर काढण्यासाठी मदत करतो.

• हृदयास ताकद देण्यासाठी मदत करतो.

• फुप्फुसे बळकट करण्यासाठी मदत करतो.

• रक्तपित्त समस्या असेल. नाकातून रक्त येणे यावर उपाय कुष्मांड उर्फ कोहळा खाणे लाभकारी असते. रक्त संग्राहक आहे.

• लघवीस साफ होत नसेल, मुतखडा होत असेल. तर कुष्मांड उर्फ कोहळा खात राहिल्यास मुतखडा तुकडे होऊन बाहेर जातो. व लघवी साफ होऊ लागते.

• शुक्रधातू वाढवण्यासाठी मदत करतो.

• शरीरातील उष्णता कमी करुन पित्त स्थिर ठेवतो. भूक वाढवतो.

• पोटातील किडे काढण्यासाठी बियांचे चूर्ण ३ ते ५ ग्रॅम घेणे फायद्याचे आहे.

• बुद्धी शांत करतो. आणि कामोत्तेजना वाढवतो.

• कॅलरीज कमी असतात. त्यामुळे वजन नियंत्रणात ठेवण्यास मदत करतो.

कुष्मांड / कोहळा / पेठा या फळाची आयुर्वेदिक महत्व  Kushmand / kohla / petha ya phalachi ayurvedic aushadhi mahiti


वापर कसा करावा ?

• रोज सकाळी याचा कुटून स्वरस काढून त्याचा ज्युस रोज १० ते ३० मिली घेणे फायद्याचे आहे.

• पेठा नावाची मिठाई बनवून खाल्ली जाते.

• भाजी करून तसेच सूप करुन खाल्ले जाते.

• आयुर्वेदिक औषधात मोठ्या प्रमाणात वापर केला जातो.

• लागवड : पाणी निचरा होणारी उष्ण व दमट हवामानात चांगली वाढ होते. विशेषत पावसाळी ऋतूत लागवड करतात.

• कुष्मांड / कोहळा / पेठा, Ash Gourd, Winter Melon, White Pumpkin aaplyala औषधासाठी किंवा त्याचे प्रोडक्ट आपल्या जवळपास उपलब्ध नसेल तर खालील वेबसाईटवर जाऊन पाहू शकता आणि खरेदी करू शकता.

👉 https://amzn.to/3QyclOI

• टीप :

 कुष्मांड उर्फ कोहळा खाणे आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. ते एक अन्न आहे. ते एक पौष्टिक अन्न आहे. आयुर्वेदात आहारात, आरोग्यात उपयोगी कुष्मांड उर्फ कोहळा आहे. त्याचे साइड इफेक्ट नाहीत. पण योग्य प्रमाणात घेणे फायद्याचे आहे.कुष्मांड / कोहळा / पेठा या फळाची आयुर्वेदिक महत्व

Kushmand / kohla / petha ya phalachi ayurvedic aushadhi mahiti


शुक्रवार, ३ एप्रिल, २०२६

अतिविष वनस्पति के बारे में आयुर्वेदिक जानकारी Ativish vanaspati vishayi ayurvedic aushadhi hindi

 • अतिविष वनस्पति के बारे में आयुर्वेदिक जानकारीAtivish vanaspati vishayi ayurvedic aushadhi hindi

अतिविष वनस्पति के बारे में आयुर्वेदिक जानकारी  Ativish vanaspati vishayi ayurvedic aushadhi hindi


• नाम :

• मराठी भाषा में : अतिविष / अतिश।k

• हिंदी भाषा में : अतीस / अतिविषा।

• संस्कृत भाषा में : अतिविषा, शिशुभेषज।

• अंग्रेज़ी भाषा में : Indian Atees / Aconite

• वैज्ञानिक नाम : (Scientific Name) Aconitum heterophyllum


वनस्पति संरचना (Plant Structure)

अतिविष वनस्पति के बारे में आयुर्वेदिक जानकारी  Ativish vanaspati vishayi ayurvedic aushadhi hindi

• पत्ते :

 साधारण हरे रंग के, दाँतेदार किनारों वाले, आकार में मध्यम लंबगोल होते हैं।

• फूल : 

नीले-जामुनी रंग के होते हैं, घाटी (घंटी) के आकार के होते हैं।

• फल : 

छोटे फली (शेंग) के रूप में फल आते हैं, जिनमें बीज होते हैं।

• तना : 

सीधा, हरे रंग का, थोड़ा नाजुक, ऊँचाई सामान्यतः 1 से 1.5 मीटर होती है।

• जड़ : 

सबसे उपयोगी औषधीय भाग, पतली, लंबी और गाँठदार होती है।

गुणधर्म :

अतिविष वनस्पति के बारे में आयुर्वेदिक जानकारी  Ativish vanaspati vishayi ayurvedic aushadhi hindi

 लघु, रुक्ष, हल्का

• रस : तिक्त (कड़वा)

• वीर्य : उष्ण

• विपाक : कटु

• यह त्रिदोष शामक है। वात, कफ, पित्त दोष को संतुलित करता है।

• कड़वी अतिश ही वास्तविक औषधीय गुणों वाली होती है।

औषधीय गुण (Medicinal Benefits) :

अतिविष वनस्पति के बारे में आयुर्वेदिक जानकारी  Ativish vanaspati vishayi ayurvedic aushadhi hindi

• पेट दर्द, दस्त, चिपचिपा मल होने पर अतिश उपयोगी है।

बेलगिरी 100 ग्राम, अतिश 100 ग्राम और सोंठ 100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। सुबह-शाम लस्सी के साथ लेने से आंतें मजबूत होती हैं।

• सर्दी होने पर अतिश जड़ पाउडर 100 ग्राम, सोंठ 100 ग्राम और हल्दी 100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। एक चम्मच पाउडर और एक चम्मच शहद भोजन के एक घंटे बाद लें। लाभ होगा।

• सूखी और गीली खांसी में अतिश कड़वी और काकड़ा सिंधू 100-100 ग्राम लेकर चूर्ण बनाएं। एक चम्मच पाउडर को एक कप पानी में उबालकर आधा करें। ठंडा कर छानकर शहद मिलाकर चाय की तरह पिएं। बच्चों और बुजुर्गों के लिए भी उपयोगी है।

• बेचैनी, उल्टी, मितली, चक्कर आने पर अतिश 50 ग्राम और मुलेठी 50 ग्राम मिलाकर रोज आधा चम्मच शहद के साथ लें।

• शरीर पर दाने, फोड़े, सूजन, पस होने पर अतिश और मंजिष्ठा पाउडर आधा चम्मच सुबह-शाम भोजन के एक घंटे बाद लें।

• भगंदर, बवासीर, बड़ी आंत में सूजन पर अतिश और हरड़ का चूर्ण एक चम्मच सुबह-शाम भोजन के बाद लें।

• सिरदर्द, मानसिक कमजोरी, चक्कर, बेहोशी आदि में अपामार्ग 100 ग्राम और अतिश 100 ग्राम पीसकर तिल के तेल 200 ग्राम में पकाएं। छानकर 3 बूंद नाक में डालें और सिर व गर्दन पर मालिश करें।

• हृदय, फेफड़े, यकृत में सूजन या शरीर में सूजन होने पर अतिश 100 ग्राम, पुनर्नवा 100 ग्राम, गोखरू 100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। एक चम्मच पानी में उबालकर सुबह-शाम लें।

• अपचन, एसिडिटी, जलन, डकार के लिए अतिश 100 ग्राम, सोंठ 100 ग्राम, काली मिर्च 50 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। एक चम्मच गर्म पानी के साथ लें।

• रोग प्रतिरोधक क्षमता बढ़ाने के लिए आंवला पाउडर, मुलेठी और अतिश 100-100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। शहद के साथ सेवन करें।

• कमजोरी, शरीर दर्द, हड्डियों की कमजोरी में अतिश और अश्वगंधा 100-100 ग्राम दूध के साथ लें।

• पेट के कीड़े होने पर अतिश 100 ग्राम और वावडिंग 100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। आधा चम्मच सुबह-शाम लें।

या अतिश 10 ग्राम पाउडर को 20-30 ग्राम नारियल या सरसों के तेल में उबालकर ठंडा कर गुदा पर लगाएं।

• पुरुषों में यौन समस्या होने पर अतिश, अश्वगंधा, सफेद मुसली और कुंज बीज 100-100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। दूध में उबालकर शहद मिलाकर लें।

• पुराने बुखार में चिरायता, गिलोय और अतिश 100-100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। एक चम्मच पानी में उबालकर लें।

• अस्थमा में अतिश, हल्दी, मुलेठी 100-100 ग्राम मिलाकर चूर्ण बनाएं। सुबह-शाम लें। ठंडी और खट्टी चीजें न खाएं।

• दूध में बदबू आने पर अतिश और शतावरी 100-100 ग्राम तथा छोटी इलायची मिलाकर दूध में उबालकर लें।


• अगर आपको अतिविष (Ativisha / Atees) इस आयुर्वेदिक औषधीय वनस्पति से संबंधित दवाएं चाहिए और आपके नजदीकी मेडिकल स्टोर पर उपलब्ध नहीं हैं, तो आप नीचे दी गई वेबसाइट पर जाकर इन्हें देख सकते हैं और खरीद सकते हैं।

👉 https://amzn.to/4cnHP2D

नुकसान / महत्वपूर्ण सूचना :

अधिक मात्रा में सेवन न करें। आयुर्वेदिक डॉक्टर की सलाह से ही मात्रा तय करें।

छोटे बच्चों को आधा चम्मच मात्रा ही दें। अधिक सेवन से खुजली, उल्टी, मितली हो सकती है।

“अति सर्वत्र वर्जयेत” — अतिविष नाम के अनुसार विषैली होती है, सही मात्रा में लेने पर अमृत समान कार्य करती है।

अतिविष वनस्पति के बारे में आयुर्वेदिक जानकारी

Ativish vanaspati vishayi ayurvedic aushadhi hindi

 


गुरुवार, २ एप्रिल, २०२६

इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी | Tamarind Tree Information in Hindi

 इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी | Tamarind Tree Information in Hindi

इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी | Tamarind Tree Information in Hindi


• हिंदी नाम : इमली

• मराठी नाम : चिंच

चिंच की विशेषता :

• ऊँचाई : इमली का पेड़ काफी ऊँचा होता है, यह लगभग 40 से 50 फीट तक बढ़ता है।

• तना (खोड) : इस पेड़ का तना मोटा होता है और इसकी छाल काले रंग की तथा झुर्रियों वाली दिखाई देती है।

• पत्ते : इसके पत्ते छोटे और लाजवंती (छुईमुई) के पत्तों की तरह संयुक्त प्रकार के होते हैं।

इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी | Tamarind Tree Information in Hindi


फूल :

इस पेड़ के शीर्ष (ऊपरी भाग) पर फूल आते हैं। ये बहुत नाजुक और हल्के पीले रंग के होते हैं।

फल :

फूलों के बाद टेढ़े-मेढ़े, अर्धवृत्ताकार इमली के फल लगते हैं। इनके ऊपर भूरे रंग का छिलका होता है। अंदर मुलायम गूदा और बीज होते हैं, जो गहरे भूरे (चॉकलेटी) रंग के होते हैं।

• इमली और इसके पत्तों का स्वाद खट्टा होता है।

इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी | Tamarind Tree Information in Hindi


इमली के औषधीय गुण :

• इमली में एंटीऑक्सीडेंट, विटामिन C, विटामिन B, फ्लेवोनॉयड्स और कैरोटीन पाए जाते हैं।

• इमली खाने से शरीर में इंसुलिन नियंत्रण में रहता है और शुगर लेवल कम करने में मदद मिलती है।

• यह शरीर की चर्बी (मोटापा) कम करने में सहायक है।

• इसमें मौजूद पोटैशियम उच्च रक्तचाप को नियंत्रित करने में मदद करता है।

• विटामिन C रोग प्रतिरोधक क्षमता बढ़ाता है।

• विटामिन B मांसपेशियों को मजबूत बनाता है।

• फॉस्फोरस दांत दर्द में राहत देता है।

इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी | Tamarind Tree Information in Hindi


इमली के पत्तों के फायदे :

• गर्भावस्था में इमली के पत्ते खाने से प्रसव के बाद दूध की गुणवत्ता बेहतर होती है।

• पत्ते खाने से शरीर के घाव भरने में मदद मिलती है।

• हवा और पानी से आने वाले सूक्ष्मजीवों से बचाव होता है।

• हड्डियों की कमजोरी दूर करने में मदद मिलती है और कैल्शियम की मात्रा बढ़ती है।

• पेट में अल्सर होने पर विटामिन C मदद करता है।

• इसमें मौजूद विटामिन A आंखों के स्वास्थ्य के लिए लाभदायक है।

• जोड़ों की सूजन कम करने में सहायक है।

• इमली और इसके पत्तों के सेवन से रक्त संचार बेहतर होता है, आयरन की मात्रा बढ़ती है, लाल रक्त कोशिकाएं बढ़ती हैं, जिससे कमजोरी कम होती है और स्मरण शक्ति भी बढ़ती है।

• इमली में मौजूद फ्लेवोनॉयड्स जैसे पॉलीफेनोल्स कोलेस्ट्रॉल कम करने में मदद करते हैं।

• इसमें मौजूद मैग्नीशियम और पोटैशियम रक्तचाप को नियंत्रित करते हैं।

• इमली वातनाशक होती है और पाचन तंत्र को सुधारने में सहायक है।

• इसके बीजों से भी औषधि बनाई जाती है।


इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी | Tamarind Tree Information in Hindi

* अगर आपको  बाजार मे इमली नहीं मिल रही तो आपको इमली से बनाये प्रॉडक्ट देखणे है l या खरीद करनी है l तो  नीचे दिये वेबसाईट पर जाकर देख सकते है l या खरीद सकते है l

👉 https://amzn.to/3NDTEIH

इमली खाने के नुकसान :

• इमली अम्लीय (खट्टी) प्रकृति की होती है, इसलिए पित्त विकार वाले लोगों को डॉक्टर की सलाह से इसका सेवन करना चाहिए।

• अधिक मात्रा में सेवन करने से पित्त बढ़ सकता है।

इस प्रकार इमली के पौधे की आयुर्वेदिक जानकारी पूरी होती है।

Aloe Vera Plant Information in English | Benefits, Uses and Ayurvedic Properties

🌿 Aloe Vera Plant Information in English | Benefits, Uses and Ayurvedic Properties ✨ Introduction Aloe Vera, known as Korphad in Marathi a...